Odsiecz nr 56 - Wypowiedź argumentacyjna bez tajemnic.

Jedna z osób śledzących Odsiecz poprosiła o dodatkowe wskazówki do pisania pracy na poziomie rozszerzonym. Niniejszym zatem spełniam tę prośbę i rozpoczynam Odsiecz o wypowiedzi argumentacyjnej :-)

Wypowiedź argumentacyjna to nic innego jak swego rodzaju rozprawka, której przedmiotem jest tekst krytycznoliteracki, historycznoliteracki lub teoretycznoliteracki. Oznacza to, że będziecie mieli do czynienia z recenzją, szkicem, artykułem, esejem itp. Owa wypowiedź argumentacyjna ma sprawdzić, czy potraficie twórczo taki tekst wykorzystać. Co zatem musicie uczynić? Za informatorem CKE wymieniam:

• zrozumienie tekstu
• określenie głównego problemu przedstawionego w tekście
• rozważenie i ocena rozwiązania problemu przedstawionego przez autora tekstu
• odwołanie się do załączonego tekstu oraz do innych tekstów kultury
• przygotowanie wypowiedzi pisemnej.

Z doświadczenia płynącego z poprawiania tego typu prac wiem, że najtrudniejszym i najbardziej kłopotliwym punktem pisania rozprawki jest... zrozumienie tekstu. I właściwie z tegoż też punktu rodzą się kolejne. Ale o tym nieco później. By zrozumieć tekst jak najbardziej efektywnie, musicie przeczytać go z wielką uwagą. Wiem, to brzmi bardzo banalnie, ale tak jest. W ciągu całego życia pochłaniamy niezliczoną ilość informacji i tekstów. Chcemy otrzymywać wiadomości krótkie i zwięzłe. Męczą nas potoki słów, tym bardziej, jeśli język skupia uwagę na sobie i wymaga analizy. To niedobre przyzwyczajenie błądzenia wzrokiem po tekście trzeba przełamać i nauczyć się czytać litera po literze, słowo po słowie, zdanie po zdaniu. Wtedy tekst otwiera się z całym swym bogactwem.

Podejrzewam jednak, że nadal odczuwacie pewien niedosyt, bo są to dość ogólne stwierdzenia. Żeby czytać tekst uważnie, należy zacząć od odpowiedzi na najprostsze pytania:

• o czym jest ten tekst? jaki problem porusza autor? jakie są słowa klucze? jakie są punkty kulminacyjne tego tekstu?
• czego on w tym tekście dokonuje: zwierzenia, refleksji, oceny, krytyki, porównania, analizy...? jakich środków używa (tu przyda się wiedza z zakresu poetyki)? czemu one służą?
• jakie motywy pojawiają się w jego tekście? do czego się odnosi? na co się powołuje? co przywołuje? (to otwiera konteksty, do których możecie się odnieść).

Ponadto, ułatwicie sobie sprawę, jeżeli odnajdziecie tezę autora (możecie ją podkreślić, bo przecież nikt nie zabrania tego czynić!) oraz jego argumenty. Zdaję sobie sprawę, że to nie jest proste, ponieważ wielcy mają tendencję do ukrywania pod zasłoną kunsztownej kompozycji owe elementy wypowiedzi, niemniej powinny się one ukazać przy uważnej lekturze.

Po zrozumieniu tekstu, przystępujecie do kolejnych czynności. Musicie określić główny problem autora. To poniekąd łączy się z uważnym czytaniem, ale oficjalnie określenie problemu pojawia się dopiero teraz. Jest to o tyle ważne, że musicie tę obserwację zawrzeć w swojej wypowiedzi. Innymi słowy, w Waszej pracy musi pojawić się zdanie: XY porusza w swoim eseju/szkicu/itp. problem ABC . I dalej, piszecie jak on ów problem ujmuje. Powolutku zmierzacie do kolejnej czynności: rozważenia i oceny rozwiązania problemu przedstawionego przez autora tekstu. Najłatwiej uzmysłowić to sobie na diagramie.

Ostatnia strzałka jest właściwie tym, czym ma być rozwinięcie Waszej pracy. Musicie, odnosząc się do zadanego Wam tekstu i tekstów kultury, napisać rozprawkę/esej/szkic dotyczący tego, jak widzicie i jak oceniacie sposób ujęcia problemu przez autora.

Jak pisać?

Wiecie już, jak czytać... Zastanówmy się teraz nad tym, jak napisać dobrą wypowiedź argumentacyjną. Niewątpliwie pomogą w tym objaśnienia zawarte w informatorze CKE, do których dodam swoje rady i uwagi:

Określenie problemu	zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować ten problem. Określenie problemu uznaje się za pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu, jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście.
Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu	Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska uważa się za pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury uzasadniające stanowisko zdającego.
Poprawność rzeczowa	Pomyłki w nazwach własnych, datach niewpływające na sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.WAŻNE: błąd kardynalny to błąd świadczący o nieznajomości tekstu kultury, do którego uczeń się odwołuje, oraz kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.
Kompozycja	Oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście wyodrębnione - językowo i graficznie - części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie i konsekwentnie uporządkowane.
Spójność lokalna	Ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach.
Styl	Styl uznaje się za stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji).

Z doświadczenia także wnioskuję, że wypowiedź jest traktowana jako pogłębiona, kiedy kontekst interpretacyjny jest szeroko zakreślony. Poniżej dokonam zestawienia problemów i ich kontekstów interpretacyjnych.

Warto zatem, żebyście we wstępie zakreślili kontekst i wytłumaczyli, co jest co: co to jest mesjanizm, co to jest tradycja, co to jest plagiat. Dopiero potem ustalcie tezę dla swojej pracy. Jak bardzo jest to istotne pokażą Wam poniższe zasady, których - w miarę możliwości - przestrzegajcie:

1. Dobra teza to 50% napisanej pracy.
2. Każda nowa myśl zaczyna się od nowego akapitu.
3. Każdy akapit jest logicznie uporządkowany i spójny pod względem gramatycznym i logicznym.
4. Nie bójcie się używać tego, co w języku angielskim nazywa się linking words, a w języku polskim - metatekstem. To te wszystkie wyrażenia porządkujące pracę, wskazujące na kierunek myśli: wcześniej, następnie, jednakże, chociaż, co prawda, oczywiście, na marginesie, nota bene, zresztą, przede wszystkim itd.
5. Każde zdanie niech będzie klarowne i pogłębione, tzn. jeżeli piszecie, że X był idiotą (to oczywiście przerysowany przykład), to poświadczcie to przykładem, ewentualnie waszym tokiem myślenia.
6. Należy pisać o tym, co jest, a nie o tym, czego nie ma. Owszem, autorzy lubią używać metafor, różnych zasłon dymnych, niemniej, nie można doszukiwać się w tekście czegoś, czego autor po prostu tam nie napisał.
7. Tekst jest najważniejszy. Trzeba nieustannie pozostawać z nim w dialogu.

Zauważyłam także, że kiedy nie piszący nie czuje (nie rozumie) tematu, jego praca leży nie tylko pod względem merytorycznym, ale właściwie po każdym: kompozycyjnym, językowym, poprawnościowym.

Jeżeli jakaś zasada przyjdzie mi jeszcze do głowy, to wówczas ją dopiszę. Pozostała jeszcze ostatnia kwestia, czyli wnioski. Moim sposobem na ich dobre napisanie jest odniesienie się do tezy, wypunktowanie w brudnopisie najważniejszych myśli pojawiających się w wypracowaniu i ułożenie tych punktów w zdania. Wnioski muszą zawierać główne myśli, stwierdzenia, które pojawiły się na przestrzeni wypracowania. Wypada również poszerzyć spojrzenie na problem. Jednak nie zawsze jest to możliwe.

Mam nadzieję, że jest to wystarczająco wyczerpujące omówienie wypowiedzi argumentacyjnej. Jeśli jednak będziecie mieli jakiekolwiek wątpliwości, piszcie na fb, na podany na blogu adres bądź w komentarzach.

Pozdrawiam!